ÖZDEĞER NEDİR? KENDİNE DEĞER VERMEDEN KİMSE SANA DEĞER VERMEZ

Bir arkadaşın düşün. İşinde son derece başarılı. Toplantıları yönetiyor, zor kararlar alıyor, insanlar ona danışıyor. Ama ilişkisine gelince bambaşka biri. Sevgilisinin her mesajını saniyesinde cevaplıyor, sürekli "Bana kızgın mısın?" diye soruyor, kendisine kaba davranılmasına ses çıkarmıyor.

Nasıl olabilir? Bu kadar güçlü biri nasıl bu kadar ezilebilir?

Cevap şu: Özgüven ile özdeğer aynı şey değil. Bu yazıda özdeğerin ne olduğunu, ilişkilerde nasıl göründüğünü ve nasıl inşa edileceğini anlatacağım.

ÖZDEĞER NEDİR?

Özdeğer, başarılarından, görünüşünden, ilişkilerinden ve başkalarının onayından bağımsız olarak kendini değerli görmendir. "Ben, ne olursa olsun, saygıyı ve iyi davranılmayı hak eden biriyim" duygusudur.

Özgüven ise bir şeyi yapabileceğine olan inancındır. İşinde, sporda, bir beceride özgüvenli olabilirsin. Ama özgüven alana göre değişir. Özdeğer ise her alanda seninle gelir.

Bu yüzden işinde son derece özgüvenli biri, ilişkisinde kendini değersiz hissedebilir. Çünkü iş hayatında becerisine güvenir, ama ilişkide "Ben sevilmeyi hak ediyor muyum?" sorusunun cevabından emin değildir.

Kendine değer vermeyen birine, kimse senin değerini anlatamaz.

DÜŞÜK ÖZDEĞERİN İLİŞKİLERDEKİ 7 İŞARETİ

1. Sürekli onay aramak. "Beni seviyor musun?", "Bana kızgın mısın?", "Nasıl görünüyorum?" Çekicilik Sanatı'nın "İltifat Gelmezse" bölümünde bunu anlatıyorum: Onayı zorla kopardığında, karşı tarafa "Benim özgüvenim senin iki dudağının arasında" mesajı verirsin.

2. Sınır koyamamak. Seni rahatsız eden bir şeyi söylemek yerine yutmak. "Aman tartışma çıkmasın" diye kendi ihtiyaçlarını sürekli ertelemek.

3. Az olanla yetinmek. Ayda bir gelen bir mesajla mutlu olmak, verilmeyen sözleri "niyeti iyi" diye affetmek, çaba göstermeyen birini "potansiyeli var" diye beklemek.

4. Kaybetme korkusuyla yaşamak. Vazgeçilmez Olma Sanatı'nın en temel cümlelerinden biri: Korktuğun şeyin köpeği olursun. Birini kaybetmekten korkan insan, kendi iplerini ona teslim eder.

5. Kendini kanıtlamaya çalışmak. İlk buluşmada CV sunar gibi bütün iyi özelliklerini anlatmak. Çekicilik Sanatı'nın "Beni Seç Yalvarışı" bölümünde anlattığım gibi: "Ben diğerleri gibi değilim, çok uyumluyum, hiç masraf çıkarmam" diyerek kendini indirimli bir ürüne çevirmek.

6. Hayatını onun etrafında kurmak. Arkadaşlarını, hobilerini, planlarını bir kenara bırakıp bütün dünyanı tek bir insanın etrafında döndürmek.

7. Kötü davranışlara katlanmak. Saygısızlığı, ihmal edilmeyi, küçümsenmeyi "Ama beni seviyor" diye açıklamak. Çünkü içten içe daha iyisini hak etmediğine inanmak.

ÖZDEĞER NEDEN İLİŞKİNİN TEMELİDİR?

Çünkü bir ilişkide nasıl davranıldığını büyük ölçüde sen öğretirsin. Neye tahammül ettiğin, neye sınır koyduğun, neyle yetindiğin, karşı tarafa sana nasıl davranabileceğini gösterir.

Vazgeçilmez Olma Sanatı'nda erkeklere şunu söylüyorum: Aynaya baktığında sen kendine değer vermiyorsan, o sana niye versin? Çekicilik Sanatı'nda kadınlara da aynı şeyi farklı bir dille söylüyorum: Bu kitap, bir erkeğin peşinden koşman için değil, o erkeğin peşinden koşması gereken kadın olman için yazıldı.

Özdeğeri düşük biri, iyi bir partnerle bile ilişkiyi zorlar. Sürekli güvence ister, sürekli kıskançlık yaşar, sürekli "Beni bırakacak" korkusuyla yaşar. Özdeğeri yüksek biri ise sağlıklı ilişkileri çeker ve sağlıksız olanlardan erken uzaklaşır.

ÖZDEĞER NASIL İNŞA EDİLİR?

Özdeğer bir gecede kazanılmaz. Ama iyi haber şu: Sonradan inşa edilebilir. Ve inşa etmenin yolu düşünmek değil, yapmaktır.

1. Kendine verdiğin sözleri tut. Bu en temel adım. "Yarın spora gideceğim" dediysen git. "Bu hafta o kitabı bitireceğim" dediysen bitir. Kendine verdiğin her tutulan söz, beynine "Ben güvenilir biriyim" mesajı verir. Vazgeçilmez Olma Sanatı'nın zinciri yeniden örmek bölümünde dediğim gibi: Büyük planlar yapma. Yatağını topla, yüzüne su çarp, tek bir şınav çek. Zincir en küçük halkasından örülür.

2. Bedenine yatırım yap. Bu bir güzellik meselesi değil, bir enerji meselesi. Çekicilik Sanatı'nın "Krallığın Dört Sütunu" bölümünde bunu anlatıyorum: Hareket et, düzenli uyu, kendine bak. Bunu birinin beğenmesi için değil, aynaya baktığında kendini iyi hissettiğin için yapacaksın.

3. Zihnine yatırım yap. Bir kitap, bir dil, bir beceri. Konuşacak bir dünyası olan insan hiçbir masada boş kalmaz. Ve kendi zihnini besleyen biri, başkasının mesajına muhtaç olmaz.

4. Kendi paranı yönet. Çekicilik Sanatı'nda bunu kadınlara özellikle söylüyorum, ama herkes için geçerli: Kendi gelirin, kendi birikimin, gerektiğinde tek başına ayakta durabileceğine dair bir planın yoksa, "gidebilme gücü" bir blöftür. Küçük de olsa bir birikim hesabı aç. Miktar değil, alışkanlık önemli.

5. Seni küçülten insanlardan uzaklaş. Sürekli eleştiren, sürekli küçümseyen, başarına sevinmeyen insanlarla daha az zaman geçir. Vazgeçilmez Olma Sanatı'nda dediğim gibi: Sen en yakınındaki beş insanın ortalamasısın.

6. "Hayır" de. Her "hayır", kendine "Benim ihtiyaçlarım da önemli" mesajı verir. Küçük şeylerle başla. İstemediğin bir davete, istemediğin bir iyiliğe.

7. Yalnızlıkla barış. Yalnız kalamayan insan, yalnız kalmamak için her şeye katlanır. Vazgeçilmez Olma Sanatı'nın "Yalnızlıktan Korkmayan Adam" bölümünde bunu anlatıyorum: Kendi başına kahve içmekten, yürümekten, kendi düşünceleriyle baş başa kalmaktan keyif alan biri, dışarıdan gelen sahte ilgiye muhtaç olmaz.

AYNI REDDEDİLME, İKİ İNSAN

İki insan düşün. İkisi de birkaç haftadır görüştükleri birinden aynı mesajı alıyor: "Sen çok iyi birisin ama bu işin yürüyeceğini sanmıyorum."

Düşük özdeğerli olan bu mesajı kendi değerine dair bir hüküm olarak okur. "Demek ki yeterince iyi değilim. Belki daha ilgili olsaydım, daha az talep etseydim..." Cevap olarak uzun bir mesaj yazar, ikna etmeye çalışır, bir şans daha ister. Reddedilmeyi kişisel bir başarısızlık olarak yaşar ve haftalarca bunu düşünür.

Yüksek özdeğerli olan da üzülür. Ama mesajı kendi değerine dair bir hüküm olarak değil, bir uyumsuzluk bilgisi olarak okur. "Anlıyorum. Sana iyi şanslar." yazar ve gününe devam eder. Vazgeçilmez Olma Sanatı'nın "Reddedilme İnfazı" bölümünde dediğim gibi: Reddedilmek senin zayıflığın değil, anında çalışan bir kalite filtresidir.

Fark, acı hissedip hissetmemekte değil. Fark, o acının seni tanımlamasına izin verip vermemekte.

ÖZDEĞER VE KİBİR

Burada bir yanlış anlamayı düzeltmem gerekiyor. Özdeğer, kibir değildir. Kendini herkesten üstün görmek, başkalarını küçümsemek, hiç hata kabul etmemek özdeğer değil, tam tersine kırılgan bir egonun işaretidir.

Gerçek özdeğer sakindir. Kendini kanıtlamaya ihtiyaç duymaz. Hatasını kabul edebilir, çünkü bir hata onun değerini sarsmaz. Başkasının başarısına sevinebilir, çünkü başkasının değeri onun değerini azaltmaz.

Gerçek özgüven, bir karar alırken karşındakinden alkış, onay veya izin beklememendir.

KADINLAR VE ERKEKLER İÇİN AYNI TEMEL

Kitaplarımdan biri erkeklere, biri kadınlara yazıldı. Ama ikisinin de temelinde aynı şey var: Kendi hayatının merkezinde durmak.

Vazgeçilmez Olma Sanatı'nda erkeklere "Hayatının merkezine bir kadını koyarsan, onun gözündeki değerini sıfırlarsın. Merkezin her zaman misyonun olacak" diyorum. Çekicilik Sanatı'nda kadınlara "Kendi krallığın olmadan, tahtın sadece bir sandalyedir" diyorum.

İkisi de aynı şeyi söylüyor: Değerin, birinin seni seçmesine bağlı değil. Önce sen kendini seçeceksin.

BUGÜN YAP

Bir kâğıda iki liste yaz. Birincisine "Bu hafta kendime vereceğim üç küçük söz" (örneğin: üç gün yürüyüş, bir kitabın ilk elli sayfası, bir arkadaşı arama). İkincisine "Bu hafta söyleyeceğim bir hayır." Hafta sonunda listeye bak. Tuttuğun her söz, söylediğin her hayır, özdeğerinin bir tuğlası.

Özdeğerin inşasını erkekler için Vazgeçilmez Olma Sanatı'nın "Kendi İmparatorluğunu Kur" ve "Nihai Erillik" bölümlerinde, kadınlar için Çekicilik Sanatı'nın "Kendi Krallığın" ve "Kadının Uyanışı" bölümlerinde anlattım. Özdeğerin erkeklerdeki karşılığını maskülenite nedir yazısında ayrıca ele aldım.