İLİŞKİDE SAYGI NASIL KAZANILIR? SAYGI DİLENMEZ, İNŞA EDİLİR

"Bana saygı duymuyor."

Bu cümleyi o kadar çok duyuyorum ki. Bazen bir kadından, partneri onu arkadaşlarının yanında küçümsediği için. Bazen bir erkekten, sevgilisi her tartışmada "Gidersen git" dediği için. Bazen yıllardır evli birinden, eşi artık ona danışmadan karar verdiği için.

Ve bu cümleyi kuran insanların çoğu aynı şeyi denemiş: Konuşmak. Anlatmak. Açıklamak. "Bak, bu davranışın beni üzüyor, bana saygı duymanı istiyorum." Ve çoğu zaman hiçbir şey değişmemiş.

Bu yazıda sana Vazgeçilmez Olma Sanatı'nın temel cümlesini açacağım: Saygı dilenerek kazanılmaz, tavizsiz bir çerçeveyle inşa edilir.

SAYGI NEDEN LAFLA KAZANILMAZ?

Çünkü saygı bir talep değil, bir sonuçtur. Kimse "Bana saygı duy" dendiği için saygı duymaya başlamaz. İnsanlar, sınırlarının net olduğunu ve o sınırların korunduğunu gördükleri insanlara saygı duyar.

Vazgeçilmez Olma Sanatı'nın "Kendini Anlatma, Kendini Göster" bölümünde bunu şöyle anlatıyorum: Karşındaki insanın gözünde nasıl biri olduğun, "Ben şöyle harikayım, böyle dürüstüm" diye dil dökmenle değişmez. İnsanlar lafa değil, icraata bakar.

Saygı istemek için yapılan her uzun konuşma, aslında karşı tarafa şunu söyler: "Benim sınırlarım var ama onları koruyacak gücüm yok. Lütfen sen koru." Ve o sınırı koruma görevi karşı tarafa bırakıldığında, korunmaz.

SAYGIYI YERLE BİR EDEN 5 DAVRANIŞ

Saygıyı nasıl kazanacağımızı konuşmadan önce, nasıl kaybettiğimizi görmek gerekiyor:

1. Her şeye "evet" demek. Kendi planlarını iptal etmek, yorgunken bile onun istediği yere gitmek, istemediğin şeyleri "aman kırılmasın" diye kabul etmek. Vazgeçilmez Olma Sanatı'nda bunu şöyle anlatıyorum: Birine sürekli evet demek seni iyi biri değil, paspas yapar.

2. Sınırsız ulaşılabilirlik. Her mesaja saniyesinde cevap vermek, her çağrıldığında koşmak, hayatını onun programına göre ayarlamak. Herkesin her an ulaşabildiği şeyin değeri düşer.

3. Saygısızlığı görmezden gelmek. Seni küçümseyen bir şakaya gülmek, sınırını çiğneyen bir davranışı "Zamanla düzelir" diye geçiştirmek. Görmezden gelinen her saygısızlık, bir sonrakine izin verir.

4. Sürekli açıklama yapmak. Kararlarını savunmak, neden "hayır" dediğini uzun uzun anlatmak, kendini haklı çıkarmaya çalışmak. Açıkladıkça küçülürsün.

5. Kaybetme korkusuyla yaşamak. Vazgeçilmez Olma Sanatı'nın "Kaybetme Korkusunu Öldür" bölümündeki ilk cümle: Korktuğun şeyin köpeği olursun. Birini kaybetmekten korkmaya başladığın an, kendi iplerini onun eline kendi rızanla teslim edersin.

Çok taviz verdin diye vazgeçilmez olmazsın. Garantili, sıkıcı, "cepte" biri olursun.

SAYGIYI İNŞA EDEN 6 DAVRANIŞ

1. "Hayır" demeyi öğren. İki heceli bu kelime, ilişkideki dengeyi en hızlı değiştiren kelimedir. Ama nasıl söylediğin önemli. Uzun bahaneler, özürler, açıklamalar olmadan:

"Hayır, bu akşam başka planlarım var."

Ve sus. Vazgeçilmez Olma Sanatı'nda dediğim gibi: Hayır demeyi öğrendiğin gün, saygı görmeye başladığın gündür.

2. Kendi hayatını koru. Spor, iş, arkadaşlar, hobiler. İlişki başladı diye bunları bırakma. Vazgeçilmez Olma Sanatı'ndaki "Tahtı Paylaş, Tacı Verme" bölümünün özü bu: İlişki senin hayatın değil, hayatının güzel bir detayıdır.

Kendi hayatı olan insan, partnerine "Senin dışında da bir dünyam var" mesajını sözle değil, yaşayarak verir. Bu dünyaya saygı duyan partner, sana da saygı duyar.

3. Sınırını tek cümleyle söyle. Bir davranış seni rahatsız ettiğinde uzun bir konuşma yapma. Ne istemediğini net ve sakin bir şekilde söyle:

"Arkadaşlarının yanında benimle bu şekilde dalga geçmeni istemiyorum."

Bu kadar. Ne tehdit, ne sitem, ne geçmiş hataların listesi.

4. Sözünü tut. Saygı, tutarlılıkla kazanılır. "Arayacağım" dediğinde ararsan, "Gelmeyeceğim" dediğinde gelmezsen, "Bu bir daha olursa giderim" dediğinde gidersen, sözlerinin bir ağırlığı olur. Vazgeçilmez Olma Sanatı'nın 100 kuralından biri: Söz veriyorsan yap. Sözünün arkasında duramayacaksan, o ağzını hiç açma.

5. Krizde sakin kal. Bağırmak, kapı çarpmak, sinir krizi geçirmek, haklı olduğun bir konuda bile seni haksız gösterir. Vazgeçilmez Olma Sanatı'nın "Öfkenin Kontrolsüz Patlaması" bölümünde dediğim gibi: Kendi öfkesine hâkim olamayan birinin, bir ilişkiye hâkim olması imkânsızdır. Sakin bir ses, yüksek bir sesten her zaman daha fazla saygı görür.

6. Gidebilme gücünü koru. Bu en zor ama en önemli olanı. Bir ilişkideki mutlak güç, o ilişkiye en az muhtaç olan kişinin elindedir. "Ne olursa olsun buradayım" garantisini verdiğin an, karşı tarafa sana istediği gibi davranma hakkını vermiş olursun.

Bu, sürekli ayrılıkla tehdit etmek demek değil. Tam tersi: Asla blöf yapmamak. Ama sınırların gerçekten çiğnendiğinde, sessizce ve kararlılıkla masadan kalkabilecek bir iç güce sahip olmak.

AYNI SAYGISIZLIK, İKİ TEPKİ

Bir arkadaş akşamı. Partnerin herkesin önünde seninle ilgili küçümseyici bir şaka yapıyor. Masada kahkahalar.

Birinci tepki: O an gülüp geçiyorsun. Eve dönünce içindeki kırgınlık büyüyor ve gece yarısı uzun bir konuşma başlıyor. "Beni nasıl herkesin önünde küçük düşürürsün? Geçen ay da annenin yanında aynısını yapmıştın. Zaten bana hiç saygın yok." Konuşma saatlerce sürüyor, eski defterler açılıyor, sonunda ikiniz de yorgun ve küskün uyuyorsunuz. Bir hafta sonra aynı şaka tekrar yapılıyor.

İkinci tepki: Şakaya gülmüyorsun. Yüzünde bir değişiklik olmadan, sakin bir şekilde konuyu değiştiriyorsun. Eve dönünce, sakin bir anda tek bir cümle kuruyorsun: "Bu akşam arkadaşlarının yanında yaptığın şaka hoşuma gitmedi. Tekrar olmasını istemiyorum." Sonra susuyorsun. Tartışmaya girmiyorsun, geçmişi açmıyorsun.

İkinci tepkide ne bağırış var ne tehdit. Ama karşı taraf iki şey öğreniyor: Senin bir sınırın var ve o sınırı uzun konuşmalarla değil, net bir duruşla koruyorsun. Eğer aynı şey tekrar ederse, artık bir iletişim sorunu değil, bir karakter sorunuyla karşı karşıyasın demektir. Ve o noktada karar senindir.

SAYGI İLE KORKU ARASINDAKİ FARK

Burada önemli bir ayrım yapmam gerekiyor. Saygıyı korkuyla karıştıran çok insan var. Bağırarak, tehdit ederek, kıskançlık krizleri çıkararak "otorite" kurduğunu sanan.

Vazgeçilmez Olma Sanatı'nda bu konudaki duruşum net: Bir insanın sana olan saygısını, onun gözünü korkutarak kazanamazsın. Korkutulan insan saygı duymaz; sadece ilk fırsatta kaçmanın yolunu arar.

Gerçek saygı sessizdir. Kendi sınırlarını bilen, sözünü tutan, krizde sakin kalan ve gerektiğinde masadan kalkabilen birinin yanında, insanlar kelimelerini seçerek konuşur. Bunu bağırarak değil, tutarlılıkla sağlarsın.

KADINLAR İÇİN: SINIRIN SESSİZ HÂLİ

Çekicilik Sanatı'nda kadınlara saygıyı geri almak için şunu öneriyorum: Saygısızlık yapıldığında bağırmak, ağlamak ya da sayfalar dolusu mesaj yazmak yerine, tek bir cümle kur ve ilgini geri çek:

"Bana bu üslupla konuşma. İletişim şeklini düzelttiğinde tekrar konuşabiliriz."

Ama burada kitapta yaptığım önemli bir ayrımı tekrar etmem gerekiyor: Bu geri çekilme bir ceza ya da pazarlık aracı değildir. Amaç karşı tarafı korkutup pişman etmek değil, kendini korumak ve neyi kabul etmediğini net göstermektir. Sınırların tekrar tekrar aşılıyorsa, çözüm daha uzun sessizlik değil, ilişkiyi bitirmektir.

SAYGI GÖRDÜKTEN SONRA

Sınırını koydun, karşı taraf bunu anladı ve davranışını değiştirdi. Şimdi ne olacak?

Burada çok insanın yaptığı bir hata var: Eski defterleri açmaya devam etmek. "Ama geçen ay da öyle yapmıştın", "Sana nasıl güveneceğim?" Çekicilik Sanatı'nın "Asaletle Affetmek" bölümünde bunu anlatıyorum: Bedel ödendiyse, konu kapanır. Sınırına saygı gösterildiğinde yeniden yakınlaşırsın. Saygının dili budur: Sınır aşıldığında geri çekil, saygı gösterildiğinde yeniden yaklaş.

Saygının bir adım ötesi vazgeçilmez olmaktır. Bunu ilişkide vazgeçilmez olmanın 10 kuralı yazısında anlattım.

BUGÜN YAP

Son bir haftada istemediğin hâlde "evet" dediğin üç durumu yaz. Her birinin yanına, aslında ne söylemek istediğini tek cümleyle yaz. Bir dahaki benzer durumda o cümleyi kur ve sus. İlk seferinde zor gelecek. Üçüncü seferinde, karşındaki insanın sana bakışının değiştiğini fark edeceksin.

Saygının inşasını Vazgeçilmez Olma Sanatı'nın "Hayır Demenin Acımasız Gücü", "Fazla Vermenin Bedeli" ve "Rest Çekme Sanatı" bölümlerinde ayrıntılı anlattım. Konuyu kendi ilişkin özelinde konuşmak istersen birebir strateji seansı için başvurabilirsin.