İYİ ÇOCUK SENDROMU: FAZLA FEDAKÂRLIK NEDEN SAYGI GETİRMEZ?

Bize küçüklükten beri aynı şey söylendi: "Kadınlara her zaman iyi davran, alttan al, her dediğini yap; gün gelir değerini anlarlar."

Sen de buna inandın. O mükemmel "iyi çocuk" oldun. Peki ne oldu?

Sen her mesajına saniyesinde cevap vermek için telefon başında beklerken o seni saatlerce bekletti. Sen onun sorunlarını çözmek için kendi hayatından vazgeçerken, o senin en ufak derdinde ortadan kayboldu. Sonra da gidip sınırları olan, ona "hayır" diyebilen birine saygı duydu.

Bu bir tesadüf değil kardeşim. Buna iyi çocuk sendromu diyorum. Ve Vazgeçilmez Olma Sanatı'nın ilk bölümünün adı tam olarak bu yüzden "İyi Çocuk Masalının Sonu".

İYİ ADAM İLE İYİ ÇOCUK AYNI ŞEY DEĞİL

Önce bir yanlış anlamayı düzeltelim. Bu yazı sana "kötü ol" demiyor. Kaba, saygısız, umursamaz biri olmanı istemiyorum.

İyi adam, iyiliğini karşılık beklemeden yapar. Sınırı vardır. Gerektiğinde hayır der. Yardım ettiği için kendini küçültmez.

İyi çocuk ise iyiliğini bir bedel olarak öder. İçinden geçen cümle şudur: "Ben bunu yaparsam o da beni sever, beni bırakmaz." Yani iyiliği aslında gizli bir pazarlıktır. Ve karşı taraf bu pazarlığı kabul ettiğini hiçbir zaman söylemedi.

İyilik bir karakterdir. Fedakârlık ile satın alınmaya çalışılan sevgi ise bir korkudur.

İYİ ÇOCUK SENDROMUNUN İŞARETLERİ

Kendine dürüstçe sor:

• Tartışmalarda haklı olsan bile özür dileyen taraf hep sen misin?
• "Aman kırılmasın" diye istemediğin şeylere evet diyor musun?
• Mesajına geç cevap geldiğinde günün mahvoluyor mu?
• Onu mutlu etmek için kendi planlarını, arkadaşlarını, hobilerini kenara koydun mu?
• Sınırlarını çiğneyen bir davranışa "zamanla düzelir" deyip göz yumuyor musun?
• Bütün planları sen yapıyor, hesabı hep sen ödüyor ve hep ilk arayan sen misin?
• Yaptığın iyiliklerin karşılığını alamadığında içten içe kırgınlık biriktiriyor musun?

Bunların birkaçına evet diyorsan, ilişkide kontrolü çoktan kaybetmiş olabilirsin. Son madde özellikle önemli: İyi çocuğun içi zamanla sessiz bir öfkeyle dolar. Çünkü verdiği her şeyin bir hesabını tutar ama bu hesabı hiç yüksek sesle söylemez.

BU KALIP NEREDEN GELİYOR?

Çoğumuz bunu çok erken öğrendik. Uslu durursan sevilirsin. Sesini çıkarmazsan sorun olmaz. Herkesi memnun edersen kimse sana kızmaz.

Sonra bu kural ilişkilere taşındı. Ve bir kadını memnun etmenin, ona bütün kontrolü vermek anlamına geldiğini düşündük.

Ama ilişki bir sınav değil, sen de not almaya çalışan bir öğrenci değilsin. Karşındaki senin öğretmenin ya da annen değil. Onun onayını kazanmak için yaşamaya başladığın anda, kendi hayatının merkezinden çekilirsin.

NEDEN İŞE YARAMIYOR?

Çünkü aşırı fedakârlığın altında aslında şu düşünce yatıyor: "Benim kendi başıma bir değerim yok; ancak sürekli verirsem beni bırakmazlar."

Karşındaki bunu hisseder. Söylemesen bile hisseder. Ve kimse, kendi kararı olmayan, her şeye boyun eğen birine gerçekten saygı duymaz. Saygı duyulmayan adam da arzulanmaz.

Bir şey daha var: İnsan zihni, kolayca elde ettiği şeye değer vermez. Her an ulaşılabilen, her isteğe evet diyen, hiçbir zaman gitme ihtimali olmayan biri zamanla "garanti" olarak kodlanır. Garanti olan da sıkıcıdır.

Çok taviz verdin diye vazgeçilmez olmazsın. Garantili, sıkıcı, "cepte" biri olursun.

Bunu daha geniş anlattığım simp ne demek yazısında, aşırı ilginin karşı tarafta neden çekim değil kaçış duygusu yarattığını konuşmuştum.

HAYATTAN İKİ SENARYO

Senaryo 1: Son dakika iptali. Cumartesi akşamı için plan yapmışsınız. Saat yedide mesaj geliyor: "Bugün çok yorgunum, başka zaman yapalım mı?" Bu üçüncü kez oluyor.

İyi çocuk cevabı: "Tabii canım, hiç sorun değil, sen dinlen. İstersen yarın da yapabiliriz, sen ne zaman istersen." Ve o akşam evde oturup telefonuna bakıyor.

Omurgalı cevap: "Tamam, dinlen." Ve o akşam arkadaşlarını arayıp dışarı çıkıyor. Ertesi gün sakin bir şekilde söylüyor: "Planlarımızın son dakika iptal edilmesi bana uymuyor. Bir dahaki sefere yapamayacaksan erkenden söyle." Kavga yok, trip yok. Net bir cümle ve arkasında duran bir davranış.

Senaryo 2: Haklı olduğun tartışma. Bir konuda tartıştınız ve haklı olduğunu biliyorsun. Ama o sessizliğe geçti. İki gün geçti.

İyi çocuk: Üçüncü gün dayanamıyor, "Tamam, özür dilerim, ben abarttım" diye yazıyor. Haklı olduğu hâlde. Ve bir sonraki tartışmada karşı taraf aynı silahı kullanacağını biliyor.

Omurgalı adam: Kendi hayatına devam ediyor. Konuşmaya hazır olduğunu bir kez söylüyor, sonra kovalamıyor. Hatası varsa kendi payını kabul ediyor ama yapmadığı bir şey için özür dilemiyor.

Senaryo 3: Arkadaşlarla buluşma. Haftalardır görüşmediğin arkadaşlarınla bir akşam planlamışsın. Çıkmadan bir saat önce mesaj geliyor: "Bu akşam bana gelsene, canım sıkılıyor."

İyi çocuk: Arkadaşlarına "Kusura bakmayın, bir şey çıktı" yazıyor ve gidiyor. Bu, bu ay dördüncü kez. Arkadaşları artık onu aramayı bırakmış.

Omurgalı adam: "Bu akşam arkadaşlarla sözüm var. Yarın akşam birlikte bir şey yapalım mı?" Bu bir reddediş değil. Bu, hayatında başka insanlara verdiği sözlerin de değerli olduğunu gösteren bir cümle. Ve sözüne sadık bir adam, ilişkide de güvenilir bir adam olarak görülür.

İYİ ÇOCUĞUN ÖDEDİĞİ GİZLİ BEDEL

İyi çocuk sendromunun en az konuşulan tarafı, adamın kendine ödettiği bedel.

Kendi isteklerini yıllarca bastıran adam, zamanla ne istediğini bile bilmez hâle gelir. "Ne yemek istersin?" sorusuna bile "Fark etmez, sen seç" diye cevap verir. Arkadaşlarını kaybeder, çünkü hep son dakika iptal eden o olur. Hedeflerini erteler, çünkü bütün enerjisi karşısındakini memnun etmeye gider. Ve ilişki bittiğinde, geride sadece kırık bir kalp değil, kendini tanımayan bir adam kalır.

Bu yüzden döngüden çıkmak sadece ilişki için değil, senin için gerekli. Kitabın girişinde de söylüyorum: Bu kitap aslında bir kadını kazanmak üzerine değil, kendini geri kazanmak üzerine.

DÖNGÜDEN NASIL ÇIKILIR?

Bu, kaba ya da umursamaz biri olman gerektiği anlamına gelmiyor. Kendi zamanının, emeğinin ve gururunun bekçisi olman gerektiği anlamına geliyor.

• Kendi hayatını merkeze al. İşin, hedeflerin, arkadaşların, sporun... İlişki hayatının tamamı değil, bir parçası olmalı.
• Küçük hayırlarla başla. Büyük restlere gerek yok. İstemediğin küçük bir şeye bu hafta hayır de ve özür dileme, açıklama paragrafı yazma.
• Sınırlarını söyle ve arkasında dur. Sınır, söylenip uygulanmadığında sadece bir rica olarak kalır.
• Her şeye anında cevap verme zorunluluğunu bırak. Ulaşılabilir olmak ile her an hazırda beklemek aynı şey değil.
• İyiliğini pazarlıktan çıkar. Bir şey yapıyorsan, karşılığını beklemeden yapabileceğin için yap. Yapamıyorsan yapma.
• Gitmeyi göze alabilecek kadar kendine saygı duy. Bir ilişkide gerçek güç, gerektiğinde masadan kalkabilmekten gelir.

İlk haftalarda bu sana tuhaf gelecek. İçinden bir ses "Ya kızarsa, ya giderse?" diyecek. Bu ses, yıllardır seni yöneten kaybetme korkusunun sesi. Onu duymaya devam edeceksin ama artık ona göre karar vermeyeceksin. Özdeğer tam olarak burada inşa edilir: Korkuya rağmen kendi tarafını tuttuğun her küçük anda.

BİR UYARI

Bu yazıdaki hiçbir şey, karşındakini cezalandırmak, ona oyun oynamak ya da onu kontrol etmek için değil. Amaç onu değiştirmek değil, kendini geri almak.

Ve eğer bir ilişkide sürekli aşağılanıyor, tehdit ediliyor ya da kendini güvende hissetmiyorsan, mesele artık sınır meselesi değildir. Orada yapılacak tek şey, o ortamdan çıkmak ve güvendiğin insanlardan ya da bir uzmandan destek almaktır.

BUGÜN YAP

Bu hafta, gerçekten istemediğin bir şeye "hayır" de. Sadece bir kere. Açıklama paragrafı yazmadan, özür dilemeden: "Bu hafta olmaz." Sonra ne hissettiğini bir kenara not et. Gökyüzünün yıkılmadığını göreceksin.

DAHA FAZLASI

"İyi Çocuk Masalının Sonu", Vazgeçilmez Olma Sanatı kitabımın ilk bölümü. Bölümün başını sitede ücretsiz okuyabilirsin. Kitapta bu döngüden çıkmanın adımlarını 100 kanunla tek tek anlattım. Saygının nasıl inşa edildiğini merak ediyorsan ilişkide saygı nasıl kazanılır yazısı da bu yazının devamı gibi. İyi çocuk modelinin yerine ne konulması gerektiğini ise maskülenite nedir ve vazgeçilmez erkek olmak yazılarında anlattım.

Durumunu birebir konuşmak istersen birebir strateji seansı için de başvurabilirsin.