SAPLANTILI AŞK (LİMERANS): NEDEN ONU AKLINDAN ÇIKARAMIYORSUN?

Sabah gözünü açtığında ilk düşündüğün o. Gün içinde aklından çıkmıyor. Bir mesajındaki tek bir kelimeyi saatlerce kafanda çeviriyorsun: "Neden 'görüşürüz' yazdı da 'yarın görüşürüz' yazmadı?" Seninle ilgili bir şey söylediğinde günlerce o cümleyle yaşıyorsun. Yüzüne bakmadığı bir gün, bütün haftanı mahvediyor.

Ve işin garibi, onu belki de çok iyi tanımıyorsun bile.

Bu yazıda bu duygunun adını koyacağız: limerans, yani saplantılı aşk. Ne olduğunu, aşktan nasıl ayrıldığını ve nasıl çıkılacağını anlatacağım.

LİMERANS NEDİR?

Limerans, psikolog Dorothy Tennov'un 1970'lerde tanımladığı bir duygusal durumdur. Birine karşı duyulan yoğun, istemsiz ve takıntılı düşünceleri, karşılık görme arzusunu ve bu arzunun belirsizliğiyle beslenen duygusal iniş çıkışları anlatır.

Limeransı yaşayan kişi, karşısındaki insanın (Tennov buna "limerans nesnesi" diyor) her hareketini, her kelimesini bir işaret olarak okur. Bir gülümseme günü güzelleştirir; bir soğukluk bütün dünyayı karartır.

Limeransta çoğu zaman karşındaki insanı değil, onun hakkında kurduğun hayali seversin.

LİMERANSIN İŞARETLERİ

• İstemsiz, sürekli düşünceler. Ne yaparsan yap aklına o geliyor.
• İşaret arama. Her mesajda, her bakışta, her sosyal medya hareketinde gizli bir anlam arıyorsun.
• İdealize etme. Onun kusurlarını görmüyorsun ya da gördüğünde onları da sevimli buluyorsun.
• Ruh hâlinin ona bağlı olması. İlgi gösterdiği gün havalardasın, göstermediği gün yerlerdesin.
• Belirsizlikle büyüyen duygu. Ne düşündüğünü bilemediğin anlarda duygu daha da yoğunlaşıyor.
• Hayal kurma. Onunla geçireceğin bir gelecek senaryosunu kafanda defalarca yaşamak.
• Diğer alanların ihmal edilmesi. İş, arkadaşlar, hobiler, uyku... Hepsi onun gölgesinde kalıyor.

LİMERANS İLE AŞK ARASINDAKİ FARK

İkisi ilk bakışta birbirine benzer. Ama aralarında temel farklar var:

• Limerans belirsizlikle beslenir; aşk güvenle büyür. Limerans, "Acaba beni seviyor mu?" sorusunun cevapsız kaldığı yerde en güçlü hâlindedir. Karşılık netleştiğinde ya söner ya da başka bir şeye dönüşür.
• Limerans bir hayali sever; aşk bir insanı. Limeransta karşındakinin gerçek hâlini değil, kafanda tamamladığın resmi seversin.
• Limerans seni tüketir; aşk seni besler. Limerans uykunu, odağını, enerjini alır. Sağlıklı bir aşk ise hayatına bir şey katar.
• Limerans karşılık arar; aşk paylaşmak ister. Limeranstaki kişinin en büyük derdi "Bana karşılık verecek mi?" sorusudur.

NEDEN BU KADAR GÜÇLÜ?

Limeransın gücü, itme-çekme döngüsünde ve aşk bombardımanında gördüğümüz aynı mekanizmadan gelir: belirsiz ödül.

Çekicilik Sanatı'nda bunu kumar makinesine benzetiyorum. Ne zaman kazandıracağı belli olmayan bir makine, her seferinde kazandıran bir makineden çok daha bağımlılık yapıcıdır. Limeransta da karşı taraftan gelen her küçük ilgi bir "kazanç" gibidir. Ve bu kazancın ne zaman geleceği belli olmadığı için, zihin sürekli tetikte kalır.

Bu yüzden limerans, belirsiz ilişkilerde, karşılıksız aşklarda ve sıcak-soğuk davranan insanlarla çok daha sık yaşanır.

LİMERANS VE KİTAPLARIM

Vazgeçilmez Olma Sanatı'nın "Aşk Terazisindeki Devasa Yalan" bölümünde bir şey anlatıyorum: Bir masaya iki kişi oturduğunda terazi hiçbir zaman tam ortada durmaz. Bir taraf diğerinden bir tık daha fazla bağlanır. Ve o terazide ağır basan, "Onu kaybedersem yaşayamam" korkusuyla titreyen taraf olduğunda, o masaya gönüllü bir esir olarak oturmuş olursun.

Limerans, terazinin tamamen bir tarafa çöktüğü hâldir. Bütün ağırlık senin tarafında, karşı tarafın ise belki haberi bile yok.

Çekicilik Sanatı'nın "Potansiyele Âşık Olmak" bölümünde de benzer bir şey anlatıyorum: Karşında duran insana değil, zihninde kurguladığın kusursuz potansiyele âşık olmak. Bu, limeransın en tanıdık yüzüdür.

LİMERANSTAN ÇIKMANIN YOLLARI

1. Ona bir isim koy. "Bu aşk değil, limerans" demek bile bazen rahatlatır. Çünkü artık duygunun seni değil, senin duyguyu tanımladığını hissedersin.

2. Belirsizliği besleyen kaynakları kes. Sosyal medya takibini bırak. Son görülmesine, story'lerine, kimleri beğendiğine bakmayı bırak. Gerekirse sessize al ya da engelle. Her yeni bilgi, zihnine yeni bir "işaret" verir ve döngüyü besler.

3. İşaret aramayı bırak. Bir mesaj geldiğinde onu bir kez oku ve kapat. Ekran görüntüsü alıp arkadaşına analiz ettirme. Kelimelerin arasında gizli anlamlar arama.

4. Gerçekliği test et. Bu insanı gerçekten ne kadar tanıyorsun? Bir kâğıda onun hakkında bildiğin somut şeyleri yaz. Sonra hayal ettiğin şeyleri yaz. Aradaki farkı gör.

5. Belirsizliği bitir. Bazen limeranstan çıkmanın en hızlı yolu, cevabı öğrenmektir. Karşı taraf ilgilenmiyorsa, bunu net bir şekilde duymak acı verir ama belirsizliği bitirir. Eğer bir ilişkinin içindeysen ve belirsizlik sürüyorsa, Çekicilik Sanatı'ndaki cümleyi kullan: "Benim dünyamda belirsizliklere yer yok. Ne istediğine karar verdiğinde konuşuruz."

6. Hayatını yeniden doldur. Limerans, zihnin boşluklarına yerleşir. Spor, iş, yeni bir beceri, arkadaşlar. Zihnini meşgul eden, seni heyecanlandıran başka şeyler bul. Vazgeçilmez Olma Sanatı'nda dediğim gibi: Sabah kalktığında beynini kemiren şey "Bana neden mesaj atmadı?" değil, "Bugün kendi hedeflerimde nasıl bir adım atarım?" olmalı.

7. Temas noktalarını azalt. Aynı ortamlarda sürekli karşılaşıyorsanız, mümkün olduğunca bu temas noktalarını azalt. Her karşılaşma, duyguyu yeniden alevlendirir.

BİR HAFTANIN İKİ VERSİYONU

Ofisteki biri. Birkaç kez sohbet ettiniz, bir kez kahve içtiniz. Ve sen onu aklından çıkaramıyorsun.

Birinci versiyon: Pazartesi koridorda sana gülümsedi; bütün gün havalardasın. Salı sana selam vermedi; akşam eve gidince kafanda üç saat boyunca "Neden?" sorusunu çeviriyorsun. Çarşamba story'ni izledi; bunu bir işaret olarak okuyorsun. Perşembe başka biriyle öğle yemeğine çıktığını görüyorsun; geceyi uykusuz geçiriyorsun. Cuma, hafta boyunca neredeyse hiç işine odaklanamadığını fark ediyorsun.

İkinci versiyon: Aynı hafta. Ama sen pazartesi akşamı fark ediyorsun: "Bu insanı çok düşünüyorum ve aslında onu pek tanımıyorum." Story bildirimlerini kapatıyorsun. Salı akşamı arkadaşınla yemeğe çıkıyorsun. Çarşamba, aklına geldiğinde onu düşündüğünü fark edip dikkatini yeniden işine veriyorsun. Perşembe, bir fırsat bulup onu bir kahveye davet ediyorsun; belirsizliği sürdürmek yerine gerçekliği test etmek için. Cevabı ne olursa olsun, en azından artık bir hayalle değil, bir gerçekle yaşıyorsun.

Duygu iki versiyonda da aynı. Ama birinde duygu hayatı yönetiyor, diğerinde hayat duyguya rağmen devam ediyor.

KENDİNE KARŞI NAZİK OL

Limerans yaşayan insanlar genelde kendilerine kızar: "Neden bu kadar takıldım? Neden bırakamıyorum?" Bu kızgınlık işleri kolaylaştırmaz.

Limerans bir karakter zaafı değil, zihnin belirsizliğe verdiği güçlü bir tepkidir. Kendine bir arkadaşına davranır gibi davran. Duyguyu yargılamadan fark et, ama ona göre hareket etme.

NE ZAMAN DESTEK ALMALI?

Eğer bu düşünceler aylardır sürüyorsa, uykunu, işini, ilişkilerini ciddi şekilde etkiliyorsa ya da kendini çok çaresiz hissediyorsan, bir psikolog ya da psikolojik danışmandan destek al. Takıntılı düşünceler bazen başka destek gerektiren durumların da işareti olabilir.

BUGÜN YAP

Bir kâğıdı ikiye böl. Sol tarafa "Onun hakkında gerçekten bildiklerim", sağ tarafa "Onun hakkında hayal ettiklerim" yaz. Dürüst ol. Sağ taraf sol taraftan uzunsa, sevdiğin şeyin büyük kısmının kendi hayal gücün olduğunu göreceksin. Ve hayal gücünü, kendi hayatını kurmak için kullanmanın vakti gelmiştir.

Karşılıksız bağlanmanın dinamiklerini erkekler için Vazgeçilmez Olma Sanatı'nın "Aşk Terazisindeki Devasa Yalan" bölümünde, kadınlar için Çekicilik Sanatı'nın "Potansiyele Âşık Olmak" ve "Belki Değişir Kumarı" bölümlerinde anlattım.